TANGISAN DIABAIKAN, NYAWA TERKORBAN: HENTIKAN BULI!

Perubahan Arus: Memahami Buli di Malaysia

Apa kata pakar…
Datuk Dr Zulkifli Ismail, Pengerusi, Jawatankuasa Pengurusan Pengasuhan Positif
“Menjelang tahun 2026, Malaysia telah mengambil langkah besar dalam perlindungan kanak-kanak dengan kelulusan Rang Undang-Undang Anti-Buli 2025. Buat pertama kalinya, institusi pendidikan diwajibkan secara undang-undang untuk melaksanakan garis panduan anti-buli yang komprehensif. Rang undang-undang ini juga menubuhkan Tribunal Anti-Buli khas, yang memberi kuasa kepada mangsa untuk mendapatkan keadilan dan pampasan. Sebagai ibu bapa, memahami perubahan ini amat penting; undang-undang kini mengiktiraf bahawa melindungi anak-anak adalah tanggungjawab bersama antara sekolah, kerajaan, dan keluarga.”

Dr Yen Teck Hoe, Pakar Perunding Psikiatri
“Buli di sekolah berlaku disebabkan gabungan faktor sosial, emosi dan persekitaran yang kompleks, sering didorong oleh keinginan untuk kuasa, kawalan, atau populariti. Punca biasa termasuk kurang keyakinan dalam diri pembuli, kurang empati, atau keinginan meniru tingkah laku agresif yang dilihat di rumah atau dalam talian. Kanak-kanak lelaki lebih cenderung mengalami buli fizikal, manakala kanak-kanak perempuan lebih cenderung mengalami buli psikologi.”

Memahami Isu Buli: Statistik dan Jenis

Menurut data terkini daripada Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM), terdapat peningkatan sebanyak 17% kes buli di sekolah-sekolah Malaysia dari tahun 2023 hingga 2024.

Untuk melindungi anak-anak kita, kita perlu mengenali jenis-jenis buli yang semakin berkembang:

• Buli verbal: Antara jenis buli paling kerap berlaku di Malaysia, melibatkan ejekan, penghinaan, dan kata-kata yang merendahkan.
• Buli siber: Termasuk “doxing” (mendedahkan maklumat peribadi), memalukan seseorang di TikTok atau WhatsApp, serta menghantar mesej ugutan.
• Buli fizikal: Melibatkan perbuatan seperti memukul, menendang, atau merosakkan barang milik mangsa.
• Buli sosial (hubungan): Termasuk menyebarkan khabar angin atau memulaukan seseorang daripada kumpulan rakan sebaya secara sengaja.
• Buli psikologi: Melibatkan manipulasi atau ugutan yang menyebabkan tekanan mental dan keresahan yang serius.

Luka Tersembunyi: Memahami Kesan Buli

Apa kata pakar…
Dr Yen Teck Hoe, Pakar Perunding Psikiatri
“Buli boleh memberi kesan yang berbahaya dan berkekalan kepada kanak-kanak. Selain kesan fizikal, kanak-kanak mungkin mengalami masalah emosi dan kesihatan mental, termasuk kemurungan dan kebimbangan, yang boleh membawa kepada penyalahgunaan bahan dan prestasi menurun di sekolah. Sementara itu, berbeza dengan buli di dunia nyata, buli siber boleh menjejaskan mangsa di mana-mana, pada bila-bila masa. Ia boleh menyebabkan kesan mendalam kerana maklumat boleh tersebar dengan cepat kepada khalayak ramai dan meninggalkan jejak kekal dalam talian. Anak anda berhak mendapat persekitaran sekolah yang selamat dan menyokong, yang menghormati maruah mereka. Semua kanak-kanak berhak mendapat pendidikan dan perlindungan daripada segala bentuk kekerasan fizikal atau mental, kecederaan, atau penderaan.”

Kesan Berantai: Impak Terhadap Perkembangan

• Kemerosotan akademik: Mangsa sering mengalami penurunan mendadak dalam keputusan kerana “gangguan kognitif” – otak terlalu fokus untuk bertahan sehingga sukar menumpukan perhatian pada algebra atau sejarah.
• Masalah kesihatan mental: Risiko meningkat untuk mengalami keresahan kronik, kemurungan klinikal, dan dalam kes serius, berfikir tentang bunuh diri (suicidal ideation).
• Pengasingan sosial: Kehilangan kepercayaan terhadap rakan sebaya membawa kepada pengasingan, menjadikannya sukar bagi kanak-kanak membina hubungan sihat pada masa hadapan.
• Masalah fizikal: Tekanan sering muncul sebagai gejala psikosomatik, termasuk sakit kepala kronik, sakit perut, dan corak tidur terganggu.

Tanda Amaran: Cara Mengesannya

• Mengelak ke sekolah: Sering memberi alasan untuk tinggal di rumah atau berpura-pura sakit pada malam Ahad.
• Ketidakstabilan emosi: Letusan amarah yang tidak dapat dijelaskan, menangis secara tiba-tiba, atau menjadi terlalu manja/pendiam.
• Bukti fizikal: Lebam yang tidak dapat dijelaskan, pakaian koyak, kehilangan barangan atau wang saku.
• Tekanan digital: Anak kelihatan terganggu, gelisah, atau bersikap rahsia selepas menggunakan telefon atau komputer riba.
• Perubahan tabiat: Kehilangan selera makan secara tiba-tiba atau perubahan besar dalam corak tidur, termasuk mimpi buruk yang kerap.

Mengambil Tindakan: Panduan untuk Ibu Bapa

Apa kata pakar…
Cikgu Najwa Abd Halim, Kaunselor Sekolah
“Dengan Rang Undang-Undang Anti-Buli 2025, ibu bapa di Malaysia mempunyai laluan undang-undang yang lebih jelas, tetapi perjalanan emosi masih kompleks. Sama ada anak anda pulang dalam tangisan atau dipanggil ke pejabat pengetua, reaksi anda adalah faktor terpenting dalam proses pemulihan mereka. Kita mesti mengelakkan daripada menyalahkan dan menuju ke arah intervensi yang konstruktif. Sebagai ibu bapa, kita adalah guru utama anak-anak dalam mempelajari empati dan daya tahan. Menangani buli bukan tentang menang dalam perlawanan; ia tentang memulihkan keselamatan dan mengajar tanggungjawab dalam dunia sosial dan digital yang semakin berkembang.”

Jika Anak Anda Mangsa: Sokongan dan Pembelaan

• Dengar tanpa menghakimi: Biarkan mereka menceritakan keseluruhan kisah tanpa diganggu atau disalahkan kerana tidak “melawan balik.”
• Dokumentasikan segala-galanya: Simpan log insiden, tangkap layar buli siber, dan bukti fizikal untuk dibentangkan kepada sekolah atau Tribunal Anti-Buli.
• Hubungi sekolah secara rasmi: Jadualkan pertemuan dengan pihak pentadbiran untuk membincangkan polisi anti-buli dan pelan keselamatan khusus.
• Dapatkan kaunseling: Sokongan pakar boleh membantu anak anda memproses trauma dan membina semula harga diri yang tergugat.

Jika Anak Anda Pembuli: Tanggungjawab dan Perubahan

• Tenang tetapi tegas: Tangani tingkah laku itu secara langsung. Pastikan anak memahami bahawa buli adalah pelanggaran undang-undang dan dasar sekolah.
• Kenal pasti sebabnya: Buli sering merupakan gejala tekanan tersembunyi, keperluan untuk mengawal, atau pengaruh rakan sebaya. Tangani punca asas.
• Laksanakan akibat yang bermakna: Ini termasuk kehilangan hak digital atau membuat pembetulan secara langsung (melalui permohonan maaf atau pampasan) kepada mangsa.
• Pupuk empati: Libatkan mereka dalam perbincangan mengenai kesan tindakan mereka dan tunjukkan tingkah laku hormat di rumah untuk membina semula kompas sosial mereka.
• Jangan jadi pembuli: Apabila menerima laporan daripada sekolah, terima tanggungjawab dan ambil langkah yang perlu untuk menangani perkara itu. Jangan bersikap defensif terhadap kesalahan anak, apatah lagi menyerang guru secara peribadi.

Masyarakat Sepakat: Bersama Melawan Buli

Pandangan Pakar Psikiatri: Membina Ketahanan Emosi

Dr Yen Teck Hoe, Pakar Perunding Psikiatri
“Pencegahan bermula dengan memupuk dunia dalaman kanak-kanak. Langkah pertama untuk memastikan keselamatan anak, sama ada di sekolah atau dalam talian, adalah dengan memastikan mereka memahami isu ini.”

• Didik anak tentang buli: Setelah mereka tahu apa itu buli, anak-anak akan lebih mudah mengenal pasti kejadian ini, sama ada ia berlaku kepada diri sendiri atau orang lain.
• Bercakap secara terbuka dan kerap: Ambil tahu keadaan anak setiap hari, bukan sahaja tentang kelas dan aktiviti, tetapi juga tentang perasaan mereka.
• Bantu anak menjadi model positif: Terdapat tiga pihak dalam buli: mangsa, pembuli, dan pemerhati. Walaupun anak bukan mangsa, mereka boleh mencegah buli dengan bersikap inklusif, menghormati, dan baik terhadap rakan sebaya. Jika mereka menyaksikan buli, mereka boleh mempertahankan mangsa, memberi sokongan, dan mempersoalkan tingkah laku buli.
• Bina keyakinan diri anak: Galakkan mereka mendaftar kelas atau menyertai aktiviti yang mereka gemari dalam komuniti. Ini membantu membina keyakinan dan menghubungkan mereka dengan kumpulan rakan sebaya yang berkongsi minat sama.

Pandangan Kaunselor: Pencegahan Secara Struktur

Cikgu Najwa Abd Halim, Kaunselor Sekolah
“Di persekitaran sekolah, pencegahan adalah tentang keterlihatan dan sempadan yang jelas. Sejak undang-undang baru diperkenalkan, kaunselor kini menjadi jambatan antara keselamatan pelajar dan kejayaan akademik.”

• Laksanakan latihan “upstander”: Alihkan fokus daripada duo pembuli-mangsa kepada pemerhati (bystander), dengan memperkasakan mereka untuk campur tangan dengan selamat atau melaporkan secara senyap-senyap.
• Pemantauan berasaskan data: Gunakan corak laporan kejadian untuk mengenal pasti “titik panas” seperti koridor atau taman permainan semasa rehat untuk meningkatkan pengawasan.
• Program mediasi rakan sebaya: Latih pelajar yang lebih tua untuk membimbing yang lebih muda bagi mewujudkan budaya perlindungan dan bimbingan.
• Bengkel kesedaran berkala: Adakan sesi bulanan untuk ibu bapa dan pelajar tentang definisi perundangan dan akibat buli mengikut undang-undang Malaysia.

Gambaran Keseluruhan: Tanggungjawab Bersama

Datuk Dr Zulkifli Ismail, Pengerusi, Jawatankuasa Pengurusan Pengasuhan Positif
“Buli tidak berhenti di pintu sekolah; ia mencerminkan persekitaran yang kita cipta sebagai orang dewasa. Komuniti yang membiarkan keganasan berlaku akan melahirkan kanak-kanak yang agresif.”

• Tunjukkan amalan menghormati: Anak-anak meniru orang dewasa dalam kehidupan mereka. Amalkan kebaikan dalam interaksi anda dengan pekerja perkhidmatan, jiran, dan dalam talian.
• Pantau persekitaran digital: Komuniti mesti menggalakkan penggunaan media sosial yang bertanggungjawab, kerana buli siber sering bermula dalam kumpulan chat yang tidak diawasi.
• Sokong perundangan tempatan: Sentiasa ambil maklum tentang prosiding Tribunal Anti-Buli untuk memahami bagaimana undang-undang melindungi belia tempatan.
• Galakkan aktiviti inklusif: Sokong program sukan dan seni tempatan yang menekankan kerja berpasukan berbanding dominasi individu bagi memupuk rasa kebersamaan.